Bạn đã bao giờ mơ về một thế giới việc nhẹ lương cao, há miệng chờ sung? Ngó thử Thí nghiệm Vũ trụ 25
[1] đi, kịch bản thiên đường sẽ cua khét lẹt thành Đấu Trường Sinh Tử!
Vũ trụ 25: Rảnh rỗi sinh nông nổi?
Nhà khoa học John Calhoun[2] từng xây một "Thiên đường" cho chuột: Đồ ăn ngập mặt, bao sướng, bao an toàn.
Ông thiết kế 1 không gian kín bưng, cung cấp đồ ăn, thức uống, triệt tiêu mọi nguồn nguy hiểm. Từ vài chục con ban đầu, bọn nó đã nhanh chóng tăng quân số lên 400-500 con. Mọi thứ ban đầu khá chill nhưng sau đó bọn chuột bắt đầu ... xiên nhau tới bến.
Ông John Calhoun có thử làm lại thí nghiệm, dù thay đổi điều kiện cỡ nào thì kết cục cuối cũng vẫn là sự tự huỷ diệt của bầy chuột.
Ủa, cơ mà đồ ăn ngập mặt mà mắc gì đấm nhau?
Khi bụng đã no, bọn chuột không cần sinh tồn nữa, chúng chuyển sang một sân chơi mới khắc nghiệt hơn:
Cạnh tranh địa vị
- Trong tự nhiên những con chuột đực Giga chad Vai 5 tấc rộng thân 10 thước cao sẽ giành quyền sinh sản và độc chiếm dàn harem.
- Mấy thanh niên chuột loser phải xách ba lô đi bụi, tìm chỗ mới để khởi nghiệp từ đầu.
- Nhưng trong bối cảnh thí nghiệm, mấy thanh niên đó không có đường để đi. Kết quả là cuộc chiến dành địa vị trở thành trò chơi sống còn, bọn chúng cắn xé nhau cho đến khi cả xã hội chuột về mo.
Hội chứng "Ghế ít, đít nhiều"
Từ ý tưởng của thí nghiệm này, nhà sử học Peter Turchin[3] đúc kết ra 1 học thuyết nghe rất ngầu: Dư thừa tinh hoa
(Elite Overproduction)[4].
Theo Wiki, thì đây là tình trạng xã hội có nguồn cung những người khao khát làm tinh hoa vượt quá khả năng hấp thụ của cơ cấu quyền lực. Nói dân dã thì tóm gọn lại trong 1 câu: Ghế thì ít mà đít thì nhiều
Hãy tưởng tượng tầng lớp tinh hoa sinh ra quá nhiều con cái xuất sắc hoặc xã hội tạo ra quá nhiều cử nhân, thạc sĩ. Họ đều hướng tới những vị trí quyền lực, việc nhẹ lương cao, nhưng số lượng ghế
sếp thì bao năm vẫn chỉ có ngần ấy.
Hậu quả là rất nhiều tinh hoa không có chỗ đặt đít, họ sẽ không chấp nhận làm nhân viên quèn. Sự cạnh tranh khốc liệt này dẫn đến mâu thuẫn, chia bè kết phái, làm cho xã hội trở nên bất ổn. Khi đạt tới đỉnh điểm, hệ quả tất yếu sẽ dẫn đến các cuộc xung đột xã hội, chiến tranh hoặc thậm chí là cách mạng làm sụp đổ hoàn toàn trật tự hiện tại.
Chốt lại, ăn no rửng mỡ sinh ra bất ổn là có thật. Nếu có than thở sao đời cạnh tranh mệt mỏi quá, thì hãy nhớ đến những con chuột trong Vũ trụ 25. Ít ra không làm sếp thì thôi, xách ba lô ra chỗ khác nuôi cá trồng thảo dược, mình có bị nhốt như đám kia đâu.